Optimizacija mreže traktorskih puteva

Apstrakt

Optimizacija otvorenosti šuma traktorskim putevima je ključni aspekt u planiranju šumsko-eksploatacionih aktivnosti, budući da transport drveta (uključujući privlačenje i prevoz) čini najskuplju fazu proizvodnje. Ovaj zadatak zahtijeva pravilan prostorni raspored traktorskih puteva, koji su od suštinskog značaja za privlačenje drveta korišćenjem traktora, skidera, forvardera ili animala. Visokokvalitetni prostorni raspored traktorskih puteva omogućava efikasno korišćenje drveta. Osnovni pokazatelj kvaliteta otvorenosti šuma traktorskim putevima je relativna otvorenost, pri čemu optimizacija ima za cilj da ovaj pokazatelj iznosi preko 90%, odnosno da bude odlična. Istraživanje se fokusira na planiranje otvorenosti, odnosno optimizaciju prostornog rasporeda traktorskih puteva pomoću savremenih tehnologija, kao što su GIS alati za prostornu i statističku analizu. Ove metode omogućavaju precizno planiranje i evaluaciju trenutnog stanja, zasnovanu na terenskim, sastojinskim i infrastrukturnim uslovima. U istraživanju se kao ključni pokazatelji otvorenosti šuma određuju: gustina traktorskih puteva, prosječna daljina privlačenja i relativna otvorenost, koja služi kao glavni indikator optimalnog rasporeda traktorskih puteva. Istraživanje je provedeno u Odjelu 65, Šumskog gazdinstva (ŠG) „Čemernica“ u opštini Kneževo. Područje istraživanja ima površinu od 39,16 hektara i karakterišu ga visoke šume bukve, jele i smrče s prirodnom obnovom, na pretežno dubokim krečnjačkim zemljištima i nadmorskim visinama od 984 do 1149 metara. Rezultati istraživanja pokazuju značajno povećanje ukupne dužine traktorskih puteva, sa 3311,15 m na 4152,15 m, odnosno gustine sa 84,55 na 106,33 m/ha. U poređenju sa sličnim studijama, gustina traktorskih puteva u ovom istraživanju se pokazala optimalnom za upravljanje visokim šumama u planinskim uslovima, dok Emrulović (2020) i Bunić (2020) navode gustine od 130 do 140 m/ha kao optimalne za slična staništa. Maksimalna gustina traktorskih puteva u Sloveniji zavisno od uslova terena se kreće od 130 do 180 m/ha (Pravilnik o gozdnih prometnicah, 2009). Takođe, relativna otvorenost šuma u odjelu se povećala sa 80,74% za postojeću mrežu traktorskih puteva na 97,32% za nadograđenu, odnosno relativna otvorenost je unaprijeđena od vrlo dobre do izvrsne. Ukupan broj doznačenih stabala iznosi 2133, a broj stabala u otvorenim područjima oko traktorskih puteva za postojeću mrežu iznosi 1711, što daje relativnu otvorenost od 80,21%. Nakon nadogradnje mreže traktorskih puteva, relativna otvorenost povećava se na 97,23%, odnosno broj stabala u otvorenom području oko traktorskih puteva iznosi 2074, što potvrđuje da je cilj istraživanja, optimizacija otvorenosti šume,ostvaren i po jednom i po drugom kriterijumu relativne otvorenosti. Takođe, pretpostavke da je gustina postojećih traktorskih puteva manja od 75 m/ha i da je trenutna relativna otvorenost odjela 65 manja od 70% nisu potvrđene, jer je trenutna gustina oko 85 m/ha, a relativna otvorenost oko 81%, odnosno vrlo dobra.